جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

502

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

به شمار مىرفته و ديرزمانى به مناسبت بافت پارچه‌هاى نخى و فرش شهرت داشته و بر ساحل رودخانهء هراز و در بيست و سه ميلى مغرب بارفروش واقع است . و شهر با پل آجرى به خارج مربوط مىشود كه در حدود 80 تا 100 پا طول و فقط يك يا رد عرض دارد . صد و بيست سال پيش گملين جمعيت آمل را فقط 800 نفر نوشت ، ولى پنجاه سال بعد فريزر كه هنوز نيك با سخاوت مىنمود بين 35000 و 000 ، 40 نفر نظر داد ، اما در سفر دوم خود به آنجا در سال 1834 آمل را بيابان و مخروبه يافت ، كوچه‌ها پر از بيشه و درخت شده بود و يك نفر هم در شهر ديده نمىشد . مىگويند فعلا جمعيت شهر 8000 نفر است . در آنجا خرابه‌هاى ساختمانى بر مزار يكى از سادات است كه شاه عباس ساخته بود كه فريزر ميربزرگ مىنامد . وى از اجداد مادر پادشاه بود كه در قرن چهاردهم ميلادى بر مسند حكومت مازندران قرار گرفت و عنوان واقعى او قوام الدين ( مرعشى ) بود . در اطراف آن محل چند تا برج چهارگوش و مربع هست با بام‌هاى مخروطى كه بيسوادهاى محلى آنها را به آتش‌پرستان نسبت مىداده‌اند ، ولى مقبرهء يكى از بزرگان صدر اسلام بوده . شهر را چنان باغ و جنگل فراگرفته است كه روىهمرفته درست مشخص نيست . خطآهنى تا دريا - طى سه سال اخير اقداماتى شده است كه آمل را بوسيلهء راه‌آهنى با درياى خزر مربوط سازند و اين دومين خطآهن موجود در ايران است و منظور هم اين بوده كه راه تجارتى تازه به طرف پايتخت باز شده باشد . در اين كار حاجى محمد حسن امين الضرب ايران اقدام كرد و قصدش اين بوده است كه تجارت بين تهران و بحر خزر را در انحصار خود قرار دهد از طريقى كه نزديك‌تر از راه آمل و بارفروش و مشهدسر باشد . بنابراين وى امتيازى از شاه تحصيل كرد كه قدم اول براى هرگونه اقدام عمومى در ايران است . و مرداب محمودآباد را كه بر مصب رودخانهء هراز و دوازده ميلى آمل است لنگرگاه جديد انتخاب كرد و در آنجا كاروانسراى عالى و چندين باب دكان ساخت ( وقتى كه من در ايران بودم خالى افتاده بود ) و از بلژيك مهندس و ريل وارد كرد و يك رشته خط تا